ผู้แทนสมาคมอากาศยานไร้คนขับประเทศไทยเข้าร่วมประชุมกับ สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย (กพท.) เมื่อวันที่ 17 กรกฎาคม 2569 เพื่อรับฟังและหารือแนวทางการรับรองศูนย์ฝึกอบรมผู้บังคับหรือปล่อยอากาศยานซึ่งไม่มีนักบิน ประเภทอากาศยานที่ควบคุมการบินจากภายนอก หรือที่รู้จักกันทั่วไปว่า "ศูนย์ฝึกอบรมนักบินโดรน"

การประชุมครั้งนี้เป็นการชี้แจงกรอบแนวทางที่ กพท. จัดทำขึ้นสำหรับหน่วยงานหรือองค์กรที่ประสงค์จะขอรับรองเป็นศูนย์ฝึกอบรม พร้อมเปิดโอกาสให้ภาคเอกชนและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียได้สอบถามและแลกเปลี่ยนข้อคิดเห็นร่วมกัน ซึ่งถือเป็นความเคลื่อนไหวสำคัญของอุตสาหกรรมอากาศยานไร้คนขับในประเทศไทย

ปัจจุบันการใช้งานโดรนขยายตัวอย่างรวดเร็ว ทั้งในงานถ่ายภาพทางอากาศ งานสำรวจ งานตรวจสอบโครงสร้าง และโดยเฉพาะอย่างยิ่งงานด้านการเกษตร ซึ่งหลายภารกิจจัดเป็นการปฏิบัติการบินที่มีความเสี่ยงในระดับปานกลาง (Specific Category) เช่น การบินด้วยอากาศยานน้ำหนักเกิน 25 กิโลกรัม หรือการบินที่แตกต่างไปจากเงื่อนไขมาตรฐานที่กฎหมายกำหนดไว้^[2]

สำหรับการปฏิบัติการในลักษณะดังกล่าว ผู้บังคับหรือปล่อยอากาศยานจำเป็นต้องผ่านการฝึกอบรมกับบริษัทผู้ผลิต หรือหน่วยงาน หรือองค์กรที่ กพท. ให้การรับรอง เพื่อให้มั่นใจว่าผู้ปฏิบัติงานมีความรู้ ความชำนาญ และทักษะเพียงพอที่จะทำการบินได้อย่างปลอดภัย การมีกรอบการรับรองศูนย์ฝึกอบรมที่ชัดเจนจึงเป็นรากฐานสำคัญของการยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยของทั้งอุตสาหกรรม นอกจากนี้ตั้งแต่ 17 พฤษภาคม 2569 เป็นต้นไป ผู้บังคับโดรนทุกรายยังต้องผ่านหลักสูตรที่ กพท. รับรองภายใน 1 ปี ตามเกณฑ์ใหม่ที่ประกาศใช้เช่นกัน^[3]

กพท. ได้เผยแพร่เอกสารแนวปฏิบัติ (Guidance Material) ที่ใช้เป็นกรอบหลักในการรับรองศูนย์ฝึกอบรมและหลักสูตรของผู้บังคับหรือปล่อยอากาศยานซึ่งไม่มีนักบิน จำนวน 2 ฉบับ ภายใต้รหัสเอกสาร CAAT-GM-UATO (Unmanned Aircraft Training Organization) ได้แก่^[1]

กพท. ระบุว่าเอกสารทั้งสองเป็น ข้อกำหนดขั้นต่ำ (Minimum Requirements) ที่ศูนย์ฝึกอบรมพึงปฏิบัติ และจะมีการทบทวนปรับปรุงเป็นระยะเพื่อให้เนื้อหาทันสมัยอยู่เสมอ

แนวทางฉบับนี้จัดทำขึ้นโดยอ้างอิงข้อ 15 (5) และ (6) ของประกาศกระทรวงคมนาคม เรื่อง หลักเกณฑ์การขออนุญาตและเงื่อนไขในการบังคับหรือปล่อยอากาศยานซึ่งไม่มีนักบิน ประเภทอากาศยานที่ควบคุมการบินจากภายนอกที่มีน้ำหนักเกิน 25 กิโลกรัม พ.ศ. 2567 ซึ่งกำหนดให้ผู้บังคับหรือปล่อยอากาศยานต้องผ่านการฝึกอบรมตามหลักสูตรที่ผู้อำนวยการ กพท. รับรอง^[1] โดยประกาศฉบับนี้ออกภายใต้อำนาจตามมาตรา 24 แห่งพระราชบัญญัติการเดินอากาศ พ.ศ. 2497 ซึ่งเป็นกฎหมายแม่บทด้านการบินของประเทศ

กพท. ชี้แจงว่ากระบวนการขอรับรองแบ่งออกเป็น 5 ระยะตามลำดับ โดยแต่ละระยะมีกรอบระยะเวลาพิจารณาที่กำหนดไว้ ช่วยให้ผู้ยื่นคำขอวางแผนการดำเนินงานได้ล่วงหน้า การยื่นคำขอทั้งหมดดำเนินการผ่านระบบออนไลน์ UAS Portal ของ กพท.

เอกสารแนวทางระบุว่า ก่อนเริ่มดำเนินการ หน่วยงานที่ต้องการจัดตั้งศูนย์ฝึกอบรมจำเป็นต้องเตรียมความพร้อมในหลายด้าน ดังนี้

• แต่งตั้ง ผู้จัดการศูนย์ฝึกอบรม (Accountable Manager) เป็นผู้รับผิดชอบหลักและประสานงานกับ กพท.
• จัดให้มีบุคลากรหลักด้านการฝึกอบรม การประกันคุณภาพ และการจัดการความปลอดภัย
• จัดเตรียมสถานที่และอุปกรณ์ที่เหมาะสมกับการเรียนการสอนทั้งภาคทฤษฎีและภาคปฏิบัติ
• พัฒนาหลักสูตร สื่อการสอน และเอกสารประกอบการฝึกอบรมให้สอดคล้องกับหลักสูตรที่ขอรับรอง
• จัดทำคู่มือ 4 ฉบับตามรูปแบบใน CAAT-GM-UATO-002 — คู่มือปฏิบัติการ คู่มือดำเนินการฝึกอบรม คู่มือระบบประกันคุณภาพและความปลอดภัย และคู่มือระบบควบคุมเอกสาร

แนวทางการจัดทำหลักสูตรครอบคลุมการฝึกอบรมหลายกลุ่ม ทั้งหลักสูตรสำหรับอากาศยานน้ำหนักไม่เกิน 25 กิโลกรัม หลักสูตรสำหรับอากาศยานน้ำหนักเกิน 25 กิโลกรัม หลักสูตรเพื่อวัตถุประสงค์ด้านการเกษตร ตลอดจนหลักสูตรฝึกอบรมทบทวน (Recurrent) สำหรับผู้ที่ผ่านการรับรองแล้ว โดยจำแนกตามประเภทของอากาศยานออกเป็น 4 กลุ่ม ซึ่งทุกหลักสูตรประกอบด้วยภาคทฤษฎีและภาคปฏิบัติที่ออกแบบให้สอดคล้องกับระดับความเสี่ยงของการปฏิบัติการบินในแต่ละประเภท

เมื่อผู้เข้ารับการฝึกอบรมผ่านการประเมินตามเกณฑ์ ศูนย์ฝึกอบรมจะเป็นผู้ออกประกาศนียบัตรรับรองว่าเป็นผู้มีความรู้ ความสามารถ และประสบการณ์เพียงพอสำหรับการปฏิบัติการบินในประเภทที่ได้รับการฝึก

สำหรับผู้บังคับโดรนที่ปฏิบัติการในกลุ่มความเสี่ยงปานกลาง (Specific Category) — เช่น การบินด้วยอากาศยานน้ำหนักเกิน 25 กิโลกรัม หรือการบินเพื่อการเกษตร — กรอบการรับรองศูนย์ฝึกอบรมฉบับนี้มีผลโดยตรงต่อแผนการอบรมและการต่ออายุใบอนุญาต โดยเฉพาะเมื่อเกณฑ์ใหม่กำหนดให้ผู้บังคับโดรนทุกรายต้องผ่านหลักสูตรที่ กพท. รับรองภายใน 1년 นับจาก 17 พฤษภาคม 2569^[3]

• ต้องเลือกอบรมกับศูนย์ที่ผ่านการรับรองเท่านั้น — ใบรับรองจากศูนย์ที่ยังไม่ผ่านกระบวนการตาม CAAT-GM-UATO-001/002 อาจไม่ถูกนับตามเกณฑ์ใหม่
• ควรวางแผนอบรมล่วงหน้า เนื่องจากในช่วงเปลี่ยนผ่านจำนวนศูนย์ฝึกอบรมที่ผ่านการรับรองอาจยังมีจำกัด และมีความเสี่ยงที่คิวอบรมจะแน่นใกล้เส้นตาย 1 ปี
• ผู้ที่ผ่านการอบรมแล้วไม่ตกไป — แต่ยังต้องติดตามหลักสูตรฝึกอบรมทบทวน (Recurrent) ตามรอบที่ศูนย์ฝึกอบรมกำหนด เพื่อคงสถานะใบรับรอง
• มาตรฐานการฝึกอบรมเป็นเนื้อเดียวกันทั่วประเทศมากขึ้น ลดความเสี่ยงเรื่องคุณภาพหลักสูตรที่แตกต่างกันไปในแต่ละผู้ให้บริการ

ในภาพรวม แม้ผู้ใช้โดรนอาจมีภาระเรื่องเวลาและค่าใช้จ่ายในการอบรมเพิ่มขึ้นในระยะสั้น แต่กรอบการรับรองที่ชัดเจนช่วยยกระดับความน่าเชื่อถือของใบรับรองในระยะยาว และลดความเสี่ยงที่จะถูกปฏิเสธเมื่อยื่นขออนุญาตบินผ่านระบบ UAS Portal