หลักสูตรโดรน Specific Category (ระดับความเสี่ยงปานกลาง) ตามมาตรฐาน CAAT พ.ศ. 2569

หลักสูตรฝึกอบรมผู้บังคับอากาศยานไร้คนขับ ระดับ Specific Category ที่พัฒนาให้สอดคล้องกับมาตรฐาน CAAT พ.ศ. 2569 (ปัจจุบันสมาคมอยู่ระหว่างเตรียมยื่นขอรับรองเป็นองค์กรฝึกอบรม Approved Training Organisation – ATO จาก CAAT)

1.1 กรอบกฎหมายการบินพลเรือนของไทย

• พระราชบัญญัติการเดินอากาศ พ.ศ. 2497 และที่แก้ไขเพิ่มเติม — โครงสร้างองค์กรการบินพลเรือนไทย
• ประกาศ CAAT ว่าด้วยหลักเกณฑ์การอนุญาตผู้บังคับอากาศยานไร้คนขับ พ.ศ. 2569 (มีผลบังคับ 17 พ.ค. 2569)
• การเปรียบเทียบประกาศ พ.ศ. 2558 (เดิม) กับ พ.ศ. 2569 (ใหม่) — สาระสำคัญที่เปลี่ยนแปลง
• ประกาศ กสทช. ว่าด้วยการใช้คลื่นความถี่วิทยุสำหรับโดรน — ระบบ AnyRegis
• บทกำหนดโทษ: CAAT (จำคุก 1 ปี / ปรับ 40,000 บาท) และ กสทช. (จำคุก 5 ปี / ปรับ 100,000 บาท)

1.2 การจำแนกประเภทและกลุ่มความเสี่ยงของโดรนในไทย

1.3 นิยามการปฏิบัติการใน Specific Category

• การบินสูงกว่า 90 เมตรจากพื้นดิน
• การบินในเวลากลางคืน (Night Operations)
• การบินในเขตชุมชน / พื้นที่ที่มีประชากรหนาแน่น
• การบินนอกระยะสายตา (Beyond Visual Line of Sight — BVLOS)
• การบินด้วยอากาศยานน้ำหนัก 10–25 กิโลกรัม
• การบินเหนือโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ (โรงไฟฟ้า สนามบิน ศาสนสถาน ฯลฯ)

1.4 โครงสร้างน่านฟ้าและพื้นที่ห้ามบิน

• น่านฟ้าประเภท A, B, C, D, E, G — ความสำคัญและข้อจำกัดสำหรับโดรน
• พื้นที่ห้ามบินรัศมี 9 กิโลเมตร (5 ไมล์ทะเล) จากสนามบินพาณิชย์ทุกแห่ง
• เขตพระราชฐาน — รัศมีห้ามบิน 19 กิโลเมตร
• พื้นที่ทางทหาร สถานที่ราชการ สถานพยาบาล — ต้องขออนุญาตก่อนบิน
• การตรวจสอบพื้นที่บินผ่านระบบ UAS Portal ของ CAAT ก่อนทำการบินทุกครั้ง

1.5 กระบวนการขออนุญาตก่อนบิน (Per-flight Permission)

• ตรวจสอบสถานะการขึ้นทะเบียนโดรน (UAS Portal) และใบอนุญาตนักบิน
• ยืนยันกรมธรรม์ประกันภัยยังมีผลบังคับอยู่
• ยื่น Flight Plan ผ่านระบบออนไลน์ของ CAAT ระบุ: วัน/เวลา, พิกัด GPS, ความสูงสูงสุด, ประเภทภารกิจ
• รอการยืนยันรับแจ้ง (Acknowledgement) หรือใบอนุญาตบินรายครั้ง
• บินเฉพาะในช่วงเวลาและพื้นที่ที่ได้รับอนุญาตเท่านั้น

2.1 สรีรวิทยาและจิตวิทยาการบิน

• กลไกการมองเห็นและการรับรู้ระยะในการบังคับโดรน — ข้อจำกัดของ VLOS
• ผลกระทบของความเหนื่อยล้า (Fatigue) ต่อความแม่นยำและเวลาตอบสนอง
• อิทธิพลของความเครียด ความกังวล และการรับรู้ความเสี่ยงที่ผิดพลาด
• ผลของยา สารเสพติด และแอลกอฮอล์ต่อการตัดสินใจ — ข้อกำหนด CAAT

2.2 การจัดสรรปริมาณงานและการตัดสินใจ

• ทฤษฎี Workload Management — Dual-task Performance ในการบังคับ BVLOS
• โมเดลการตัดสินใจ FORDEC ในสถานการณ์ฉุกเฉิน
• Situational Awareness (SA) — การรับรู้สถานการณ์ระดับ 1, 2, 3
• Automation Complacency — ความเสี่ยงจากการพึ่งพาระบบอัตโนมัติมากเกินไป

2.3 การสื่อสารในทีม (Crew Resource Management)

• Closed-loop Communication ระหว่างนักบิน (Remote Pilot) และผู้สังเกตการณ์น่านฟ้า
• มาตรฐานการสื่อสารทางวิทยุ — Readback/Hearback Protocol
• การแจ้งเตือนและยืนยันคำสั่งในสถานการณ์กดดัน
• บทบาทและความรับผิดชอบของแต่ละตำแหน่งในทีมปฏิบัติการ

2.4 ข้อกำหนดสุขภาพตามมาตรฐาน CAAT

• สุขภาพจิตสมบูรณ์ — ไม่ปรากฏอาการโรคจิต ฟั่นเฟือน หรือปัญญาอ่อน
• ปลอดสารเสพติดและไม่เป็นโรคพิษสุราเรื้อรัง
• ไม่มีโรคหรืออาการที่กระทบการรับรู้และการตัดสินใจ
• ผู้บังคับต้องประเมินสภาพตนเองก่อนบินทุกครั้ง — หากมีอาการผิดปกติต้องงดบิน

3.1 เฟส Pre-flight — การเตรียมความพร้อมก่อนการบิน

3.1.1 การประเมินพื้นที่ปฏิบัติการ (Site Survey)

• การสำรวจสภาพพื้นที่ภาคพื้นดินและบันทึกพิกัด GPS
• การระบุสิ่งกีดขวางและอุปสรรค: สายไฟฟ้าแรงสูง อาคาร ต้นไม้
• การประเมินทัศนวิสัย (Visibility) และเพดานเมฆ
• การระบุโครงสร้างพื้นฐานสำคัญในรัศมีปฏิบัติการ (Critical Infrastructure)
• การกำหนดจุด Take-off / Landing Zone ที่ปลอดภัย

3.1.2 การตรวจสอบระบบอากาศยาน (Pre-flight Inspection Checklist)

• ตรวจสอบความสมบูรณ์ของโครงสร้างตัวเครื่อง: ใบพัด มอเตอร์ แขนเครื่อง
• ตรวจสอบและปรับเทียบระดับแบตเตอรี่ — ไม่ต่ำกว่าระดับที่กำหนดในคู่มือเครื่อง
• ตรวจสอบการทำงานของระบบ Remote ID — ต้องส่งสัญญาณ Broadcast ได้ก่อนบิน
• ทดสอบระบบ C2 Link (Command & Control): ความแรงสัญญาณ การตอบสนองของ Transmitter
• ทดสอบระบบ GNSS: ตรวจสอบจำนวนดาวเทียมและระดับ HDOP ก่อน Arm เครื่อง
• ทดสอบ Failsafe: RTH (Return to Home), Low Battery Failsafe, Signal Loss Failsafe
• ทดสอบระบบยุติการบินฉุกเฉิน (Flight Termination System / Kill Switch)
• อัปเดตข้อมูล No-fly Zone ใน Geo-awareness ของโดรน

3.1.3 การจัดการพื้นที่ควบคุมภาคพื้นดิน (Ground Control Zone)

• กำหนดและทำเครื่องหมาย Operational Volume, Flight Geography, Ground Risk Buffer
• ติดตั้งสิ่งกีดขวางชั่วคราว (Cones / Barriers) เพื่อป้องกันบุคคลทั่วไปเข้าพื้นที่
• แจ้ง Safety Briefing แก่บุคลากรในพื้นที่ทุกคนก่อนเริ่มบิน
• ประสานงานกับผู้สังเกตการณ์น่านฟ้า (Airspace Observers) กรณี STS-02

3.2 เฟส In-flight — การบริหารจัดการระหว่างทำการบิน

• รักษา VLOS ตลอดเที่ยวบิน — ห้ามใช้แว่น FPV เพื่อทดแทนการมองตรง
• ปฏิบัติตาม Right of Way: โดรนต้องหลีกทางให้อากาศยานนำร่องและเฮลิคอปเตอร์เสมอ
• ห้ามบังคับโดรนจากยานพาหนะที่กำลังเคลื่อนที่ในทุกกรณี
• ห้ามควบคุมโดรนหลายลำพร้อมกัน — 1 ผู้บังคับ ต่อ 1 อากาศยาน
• ห้ามโอนการควบคุมไปยังสถานีควบคุมอื่นระหว่างเที่ยวบิน
• ตรวจสอบระดับแบตเตอรี่อย่างสม่ำเสมอ — เริ่ม Return to Home เมื่อถึงระดับที่กำหนด
• บันทึกเหตุการณ์ผิดปกติที่เกิดขึ้นระหว่างบินในแบบฟอร์มรายงาน

3.3 เฟส Post-flight — การจัดการภายหลังการบิน

• จัดทำ Logbook บันทึก: วันที่, เวลาบิน, จำนวนรอบบิน, ความผิดปกติ, ตำแหน่งบิน
• ตรวจสอบสภาพเครื่องหลังบิน: ใบพัด มอเตอร์ โครงสร้าง
• ถอดและจัดเก็บแบตเตอรี่ตามขั้นตอน — ไม่ชาร์จแบตร้อนทันทีหลังบิน
• รายงานเหตุการณ์ผิดปกติ (Occurrence Reporting) ต่อหัวหน้าทีมและบันทึกในระบบ
• ถอดบทเรียน (Debriefing) ร่วมกับทีม — ระบุสิ่งที่ดีและสิ่งที่ต้องปรับปรุง

4.1 ระบบและโครงสร้างอากาศยานไร้คนขับ

• ประเภทของ UAS: Multi-rotor, Fixed-wing, VTOL — ข้อดีข้อเสียและข้อจำกัดแต่ละแบบ
• ระบบขับเคลื่อน: มอเตอร์ไฟฟ้า BLDC, ESC (Electronic Speed Controller), ใบพัดขนาดต่างๆ
• ระบบไฟฟ้า: แบตเตอรี่ LiPo/LiHV — ค่า C-rating, การดูแลรักษา, สัญญาณเตือนอันตราย
• ระบบเซ็นเซอร์: IMU, Barometer, Magnetometer, Optical Flow, Ultrasonic
• ระบบนำทาง GNSS: GPS, GLONASS, Galileo, BeiDou — ความแม่นยำและจุดอ่อน
• ระบบ C2 Link: ความถี่วิทยุ 2.4GHz / 5.8GHz, การรบกวนสัญญาณ, ระยะปฏิบัติการ
• ระบบระบุตัวตนทางไกล (Remote ID): การออกอากาศ (Broadcast) และ Network-based
• ระบบยุติการบิน (FTS): Parachute Recovery, Kill Switch, Fly-home Protocol

4.2 สมรรถนะการบินและผลกระทบของน้ำหนักบรรทุก

• ผลของน้ำหนักรวมต่อเวลาบิน กำลังมอเตอร์ และอัตราการสิ้นเปลืองพลังงาน
• จุดศูนย์ถ่วง (Center of Gravity) กับความเสถียรของการบิน
• การคำนวณ Payload Weight ที่อนุญาต — ต้องไม่เกินน้ำหนักบรรทุกสูงสุดของผู้ผลิต
• พลังงานจลน์ที่คาดหวังเมื่อเกิดการตก — ตารางประเมินตาม SORA (ขนาด 1m / 3m / 8m)
• ผลกระทบของอุณหภูมิสูง (สภาพอากาศไทย) ต่อประสิทธิภาพแบตเตอรี่และมอเตอร์

4.3 อุตุนิยมวิทยาสำหรับการบินโดรนในประเทศไทย

4.3.1 การอ่านและตีความข้อมูลสภาพอากาศ

• การอ่าน METAR, TAF และข้อมูลลมจากกรมอุตุนิยมวิทยาแห่งประเทศไทย
• ค่าลมสูงสุดที่อนุญาตในการบิน (Max Wind Speed Limitation)
• ผลกระทบของความชื้นสูงและฝนต่อระบบอิเล็กทรอนิกส์

4.3.2 สภาวะอากาศแบบจุลภาค (Microclimate) ในเมืองไทย

• กระแสลมหมุนวน (Wind Shear / Turbulence) รอบอาคารสูงในกรุงเทพมหานคร
• อิทธิพลของลมมรสุม ช่วงฤดูฝนของไทย และการเปลี่ยนแปลงกะทันหัน
• เงื่อนไขทัศนวิสัยต่ำ: หมอก ควันไฟป่า PM2.5 — การตัดสินใจงดบิน
• การรบกวนสัญญาณแม่เหล็กไฟฟ้า (EMI) จากสายไฟฟ้าแรงสูง โทรศัพท์ 5G

5.1 ปรัชญาและกรอบแนวคิด SORA

5.2 การประเมินความเสี่ยงภาคพื้นดิน (Ground Risk Class — GRC)

• ระบบร่มชูชีพฉุกเฉิน (Parachute Recovery System) — ลด GRC ได้ 1–2 ระดับ
• การจัดการพื้นที่บิน (Controlled Ground Area) — ลดความหนาแน่นประชากรในพื้นที่เสี่ยง
• Ground Risk Buffer: ความสูง 120 ม. + โดรน < 10 กก. = บัฟเฟอร์ ≥ 25 เมตร
• Ground Risk Buffer: ความสูง 120 ม. + โดรน > 10 กก. = บัฟเฟอร์ ≥ 60 เมตร

5.3 การประเมินความเสี่ยงทางอากาศ (Air Risk Class — ARC)

• ARC-a: น่านฟ้าที่มีการจราจรทางอากาศน้อยมาก — โดรนสำหรับเกษตรกรรม
• ARC-b: น่านฟ้าทั่วไปที่มีเครื่องบินพาณิชย์ผ่านเป็นประจำ
• ARC-c: น่านฟ้าที่มีความหนาแน่นสูง — ต้องใช้ Tactical Mitigation
• มาตรการเชิงกลยุทธ์ (Strategic Mitigation): จำกัดเวลาบิน, ประสานงาน ATC
• มาตรการเชิงยุทธวิธี (Tactical Mitigation): ระบบ Detect and Avoid, Remote ID

5.4 ค่า SAIL และ Operational Safety Objectives (OSOs)

5.5 สถานการณ์มาตรฐาน (Standard Scenarios — STS) ในบริบทไทย

6.1 โครงสร้างการประเมินภาคปฏิบัติ

6.2 เฟส A — การเตรียมความพร้อมภาคพื้นดิน

• Site Survey: วิเคราะห์พื้นที่จริง ระบุสิ่งกีดขวาง กำหนด Take-off Zone
• กำหนดและทำเครื่องหมาย Operational Volume และ Ground Risk Buffer
• Pre-flight Inspection ตาม Checklist อย่างครบถ้วน
• ตรวจสอบและสาธิตการทำงานของ Remote ID ต่อผู้ประเมิน
• ทดสอบ Failsafe ทุกรายการ: RTH, Low Battery, Signal Loss
• สาธิตการทดสอบ FTS / Kill Switch ว่าพร้อมใช้งาน
• แจ้ง Safety Briefing แก่บุคคลสมมติใน Ground Control Zone

6.3 เฟส B — การบินในสภาวะปกติ (Normal Operations)

• การ Arm เครื่องและ Takeoff อย่างนุ่มนวลจากจุดที่กำหนด
• การลอยตัวอยู่กับที่ (Hovering) ในพิกัดที่กำหนดเป็นเวลา 60 วินาที ± 1 เมตร
• การบินเป็นเส้นตรงไปข้างหน้า-ถอยหลัง รักษาความสูงคงที่
• การบินเป็นวงกลม (Orbital Flight) รัศมี 10 เมตร รอบจุดที่กำหนด
• การบินรูป Figure-8 เพื่อทดสอบการประสานงานมือ-ตา
• การรักษา VLOS ตลอดการบิน — สแกนน่านฟ้ารอบด้านทุก 10 วินาที
• การบินหลบหลีกสิ่งกีดขวาง (Evasive Action) จากเหตุที่ครูฝึกกำหนด
• การลงจอดอย่างแม่นยำใน Landing Zone ขนาด 1×1 เมตร

6.4 เฟส C — การจำลองสภาวะผิดปกติ (Contingency Drills)

• ครูฝึกจำลอง GNSS Degradation — นักเรียนต้องสับเปลี่ยนเป็น ATTI Mode / Manual
• จำลองลมกระโชกแรงผลักโดรนออกนอก Flight Geography — ใช้ Contingency Procedure
• จำลองสัญญาณ C2 Link อ่อน — ดำเนินการ Manual Return to Home
• จำลองมอเตอร์ทำงานผิดปกติ (ผ่านเสียงแจ้งเตือน) — ลงจอดฉุกเฉิน (Emergency Landing)
• ฝึกการนำโดรนเข้า Contingency Volume อย่างปลอดภัยและลงจอดด้วยมือ

6.5 เฟส D — การทดสอบสภาวะฉุกเฉินวิกฤต (Emergency & FTS Drills)

• จำลอง Fly-away: โดรนพุ่งออกนอก Operational Volume เข้าหาพื้นที่ประชาชน
• ทดสอบการตัดสินใจกดปุ่ม FTS / Kill Switch ใน 3 วินาที
• ฝึกเปิดใช้งาน Parachute Recovery System ในสถานการณ์จำลอง
• ซ้อม Emergency Response Plan (ERP) ร่วมกับทีมภาคพื้นดิน — บทบาท ขั้นตอน การแจ้งเจ้าหน้าที่
• รายงาน Occurrence Report ฉบับสมบูรณ์ภายหลังเหตุการณ์จำลอง

6.6 เฟส E — การประมวลผลหลังปฏิบัติการ (Post-flight Actions)

• จัดทำ Logbook บันทึก: วันที่-เวลา, พิกัด, ชั่วโมงบิน, จำนวนรอบ, ผู้บังคับ
• บันทึกเหตุการณ์ผิดปกติทั้งหมดที่เกิดขึ้นระหว่างการบินในแบบฟอร์ม CAAT
• ตรวจสอบสภาพเครื่องหลังบิน — แจ้งส่งซ่อมหากพบความผิดปกติ
• การถอดบทเรียน (Debrief) ร่วมกับผู้ประเมิน

สนใจสมัครหลักสูตรโดรน Specific Category?